Türkiye, yıllık 14,8 milyon adetlik önemli bir akıllı telefon üretim kapasitesine sahip olmasına rağmen, bu potansiyeli tam anlamıyla değerlendiremiyor. 2025 yılında IMEI kaydı yapılan yaklaşık 11,7 milyon cihazın sadece 5,27 milyonu yerli üretimden oluşurken, sektördeki kapasite kullanım oranı %35,7 seviyesinde kaldı. Küresel markaların Türkiye'deki üretim yatırımları ülkenin altyapısına olan güveni gösterse de, bu yatırımların sürdürülebilir ekonomik değere dönüşmesi için mevcut kapasitenin daha verimli kullanılması, yüksek katma değerli üretimin teşvik edilmesi ve yerel teknoloji ekosisteminin güçlendirilmesi büyük önem taşıyor.
5G Dönüşümü ve Finansmana Erişim
General Mobile İcra Kurulu Başkan Yardımcısı İlkay Cihaner, Türkiye'nin akıllı telefon üretiminde ciddi bir kabiliyet geliştirdiğini ancak potansiyelin tam olarak kullanılmadığını belirtti. Cihaner, kendi markalarının %70 yerlilik oranına ulaştığını ve yıllık 4,2 milyon adet üretim kapasitesiyle hem kendi markaları hem de diğer markalar için üretim yapabildiklerini ifade etti. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verilerine göre 5G mobil abone sayısının 42 milyona ulaşması, tüketicilerin yeni nesil haberleşme teknolojilerine adaptasyonunun güçlü olduğunu gösteriyor. Ancak, ortalama 39 bin TL seviyesindeki akıllı telefon fiyatlarına karşın 12 ay vadeli tüketici kredilerinde uygulanan 20 bin TL üst sınırı, 5G destekli cihazlara erişimi zorlaştırıyor ve iç talebi baskılıyor. Cihaner, 5G dönüşümünü hızlandırmak ve tüketicilerin yeni teknolojilere erişimini kolaylaştırmak amacıyla kredi üst limitlerinin en az 40 bin TL'ye çıkarılması gerektiğini vurguladı. Ayrıca, yenilenmiş telefonlardaki 12 ay taksit imkanının yerli üretim 5G akıllı telefonlar için de uygulanmasının, pazar penetrasyonunu artıracağını ve yerli üretimi destekleyeceğini dile getirdi.
Vergi Teşvikleri ve Kayıt Dışılıkla Mücadele
Cihaner, akıllı telefonların artık temel bir ihtiyaç haline geldiğini ancak mevcut vergi yapısının hem tüketiciyi hem de yerli üreticiyi zorladığını belirtti. Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İş İnsanları Derneği (MOBİSAD) verilerine göre sektördeki kayıt dışılık oranının %35 seviyelerine ulaştığını, bunun da yılda yaklaşık 3 ila 3,5 milyon cihazın kayıt dışı yollarla ülkeye girmesine ve ekonomide 2,6 milyar dolarlık kayba yol açtığını ifade etti. Yerli üretimi yapılan cihazlara yönelik vergi indirimi veya belirli vergi istisnalarının hayata geçirilmesinin, hem tüketicilerin teknolojiye erişimini kolaylaştıracağını hem de talebi canlandıracağını söyledi. Bu tür bir uygulamanın sadece Türkiye'de üretilen cihazları kapsaması halinde, yerli üretimin teşvik edilerek kayıt dışılığın azaltılabileceği ve kapasite kullanım oranlarının artırılabileceği öngörülüyor. Cihaner ayrıca, akıllı telefon ithalatında uygulanan 200 dolarlık gözetim uygulamasının güncel maliyet yapısını yansıtmadığını ve yapay zeka yatırımlarının bellek maliyetlerini altı kata kadar yükseltmesi nedeniyle bu limitin en az 300 dolara çıkarılması gerektiğini, bunun yüksek teknolojili ürünlerin yerli üretimini teşvik edeceğini sözlerine ekledi.
